DOLAR: 18.8 TL
EURO: 20.5 TL

TEZ DERESi (1)

1 yıl önce
1.362 kez görüntülendi

Resim bulunamadı
Reklam
Adana dul escort Çukurova dul escort Seyhan dul escort Ankara dul escort Mamak dul escort Etimesgut dul escort Polatlı dul escort Pursaklar dul escort Haymana dul escort Çankaya dul escort Keçiören dul escort Sincan dul escort Antalya dul escort Kumluca dul escort Konyaaltı dul escort Manavgat dul escort Muratpaşa dul escort Kaş dul escort Alanya dul escort Kemer dul escort Bursa dul escort Eskişehir dul escort Gaziantep dul escort Şahinbey dul escort Nizip dul escort Şehitkamil dul escort İstanbul dul escort Merter dul escort Nişantaşı dul escort Şerifali dul escort Maltepe dul escort Sancaktepe dul escort Eyüpsultan dul escort Şişli dul escort Kayaşehir dul escort Büyükçekmece dul escort Beşiktaş dul escort Mecidiyeköy dul escort Zeytinburnu dul escort Sarıyer dul escort Bayrampaşa dul escort Fulya dul escort Beyoğlu dul escort Başakşehir dul escort Tuzla dul escort Beylikdüzü dul escort Pendik dul escort Bağcılar dul escort Ümraniye dul escort Üsküdar dul escort Esenyurt dul escort Küçükçekmece dul escort Esenler dul escort Güngören dul escort Kurtköy dul escort Bahçelievler dul escort Sultanbeyli dul escort Ataşehir dul escort Kağıthane dul escort Fatih dul escort Çekmeköy dul escort Çatalca dul escort Bakırköy dul escort Kadıköy dul escort Avcılar dul escort Beykoz dul escort Kartal dul escort İzmir dul escort Balçova dul escort Konak dul escort Bayraklı dul escort Buca dul escort Çiğli dul escort Gaziemir dul escort Bergama dul escort Karşıyaka dul escort Urla dul escort Bornova dul escort Çeşme dul escort Kayseri dul escort Kocaeli dul escort Gebze dul escort İzmit dul escort Malatya dul escort Manisa dul escort Mersin dul escort Yenişehir dul escort Mezitli dul escort Erdemli dul escort Silifke dul escort Akdeniz dul escort Anamur dul escort Muğla dul escort Bodrum dul escort Milas dul escort Dalaman dul escort Marmaris dul escort Fethiye dul escort Datça dul escort Samsun dul escort Atakum dul escort İlkadım dul escort Adıyaman dul escort Afyonkarahisar dul escort Ağrı dul escort Aksaray dul escort Amasya dul escort Ardahan dul escort Artvin dul escort Aydın dul escort Balıkesir dul escort Bartın dul escort Batman dul escort Bayburt dul escort Bilecik dul escort Bingöl dul escort Bitlis dul escort Bolu dul escort Burdur dul escort Çanakkale dul escort Çankırı dul escort Çorum dul escort Denizli dul escort Diyarbakır dul escort Düzce dul escort Edirne dul escort Elazığ dul escort Erzincan dul escort Erzurum dul escort Giresun dul escort Gümüşhane dul escort Hakkari dul escort Hatay dul escort Iğdır dul escort Isparta dul escort Kahramanmaraş dul escort Karabük dul escort Karaman dul escort Kars dul escort Kastamonu dul escort Kırıkkale dul escort Kırklareli dul escort Kırşehir dul escort Kilis dul escort Konya dul escort Kütahya dul escort Mardin dul escort Muş dul escort Nevşehir dul escort Niğde dul escort Ordu dul escort Osmaniye dul escort Rize dul escort Sakarya dul escort Siirt dul escort Sinop dul escort Sivas dul escort Şanlıurfa dul escort Şırnak dul escort Tekirdağ dul escort Tokat dul escort Trabzon dul escort Tunceli dul escort Uşak dul escort Van dul escort Yalova dul escort Yozgat dul escort Zonguldak dul escort

“Tez” sözcüğü, Farsça “tiz/tîz” sözcüğünden Türkçeye geçmiş olup, genel olarak “keskin, sert, sivri, çabuk, dönen, kaçan” gibi anlamlara gelmektedir (Akademik anlamdaki Batı kökenli “tez” sözcüğünün etimolojisi farklı olduğu için konumuzun dışındadır. Ayrıca, “tez” sözcüğünün sadece konumuzla ilgili karşılıklarını burada ele alıyoruz; Anadolu’nun çeşitli yörelerindeki onlarca yerel karşılığını konu bütünlüğünün bozulmaması adına aktarmıyoruz).
Tuğlacı’nın hazırladığı sözlükte: “Tez: çabuk”; “tiz: ince, keskin (ses)”, “tizlik: incelik, keskinlik”; “tiz meşreb: titiz, aceleci”; “tiznâ: bıçak, kılıç gibi aletlerin keskin tarafı”; “tizpa: ayağına çabuk”, karşılıklarıyla yer almaktadır (Pars Tuğlacı, Okyanus Ansiklopedik Sözlük, c. 9, Cem yay., İstanbul 1985, s. 2851, 2875).
Toparlı’nın Kıpçak Türkçesi sözlüğünde: “Tezginmek: kaçmak, ürkerek kaçmak”; “tezgünmek: dönmek, çevrilmek”; “tezkenmek: dolaşmak”; “tizginmek: dönmek, dolaşmak”; “tizgindürmek: döndürmek, çevirmek”; “tizgütmek: döndürmek”; “tizimek: delmek” şeklinde geçmektedir (Recep Toparlı, Kıpçak Türkçesi Sözlüğü, Atatürk Üniversitesi yay., Erzurum 1993, s. 202, 207).
TDK’nun Yeni Tarama Sözlüğü’nde: “Tezikmek: sıçramak”; “tiz: çabuk”; “tizlemek: acele ettirmek, aceleye getirmek”; “tizlik: sertlik”; “tizirek: derhal, çabucak” anlamlarında yer almıştır (Yeni Tarama Sözlüğü, Türk Dil Kurumu yay., Ankara 1983, s. 207, 208).
TDK’nun Halk Ağzından Derleme Sözlüğü’nde: “Tezdirmek: elinden kaçırmak” (Trabzon, Artvin, Kahramanamaraş, Erzurum, Sivas yör.) ve “her şeyi bırakıp kaçmak” (Rize yör.) şeklinde aktarılmıştır (Derleme Sözlüğü, c. 10, Türk Dil Kurumu yay., Ankara 1993, s. 3905). Ayrıca, “tiz: tez” (Kayseri yör.), “tiziklemek/tezikmek: kaçmak” (Osmaniye yör.), “tiz olmak/tizikmek: çabuk olmak, ivmek” (Niğde yör.; Derleme Sözlüğü, c. 10, Türk Dil Kurumu yay., Ankara 1993, s. 3942) karşılıkları ile verilmiştir.
Aydın ili ağzında “tezgin olmak/tezmek” sözcüklerinin karşılığı, “bulunduğu yerden ya da sürüden ayrılıp uzaklaşmak (insan ya da hayvan için)” şeklindedir (Arif A. Uyguç, Aydın Ağzı ve Sözlüğü, Kolalı Matbaası, Aydın 2006, s. 305).
Giresun ağzında kullanılan “tezcek/tescek” sözcüğü ise çok çabuk öfkelenen ya da darılan kimseler için kullanır: “Senin oğlun da çok tescek, hiç bir şey söylenmiyor!”
Buraya kadar “tez/tiz” sözcüğünün kökeni ve karşılıkları hakkında genel bilgileri aktardıktan sonra, yöremizde bugün unutulmuş olan fakat geçmişteki sosyal yaşantıda önemli bir yer tutmuş olan “tez” işçiliğine dair derlediklerimizi paylaşalım.
Keskinliği, çabukluğu, sertliği, hızlılığı ve dönmesine isnaden “tez” denen keskin çark, geçmiş dönemlerde dereler üzerinde; suyun yüksekten düşürülmesi sağlanarak kurulan sistemin en önemli parçasıydı (Mustafa Çakır ile yapılan görüşme, 24.02.2021. Çakır ayrıca, Çorapçılar köyünde “Saniyes Deresi” olarak bilinen dere üzerinde bulunan eski bir su düzeneği kalıntısından bahsetmiştir. Kalıntıdan, derenin suyunun saptırılarak, suyun yüksekçe bir kenardan düşürülmesi yöntemiyle kurulan; değirmenden farklı olan ve “tez” sistemi olabileceği düşünülen bir su düzeneği olduğu anlaşılmıştır).
Su gücü kullanılarak döndürülen keskin kısım ile ağaçtan oyma kaplar, küfeler, kofullar, külekler, kenarlı çıkıntılı sofralar ve çeşitli araç-gereçler yapılıyordu (Muhittin Güç ile yapılan görüşme, 23.02.2021).
İçine hayvansal ürünlerin konularak saklandığı tek parça oyma kaplar, tez denen bu çarkla yapılıyordu. Yörede olduğu gibi, Anadolu’nun çeşitli yerlerinde dereler üzerinde yaygın bir sistem olarak kullanılıyordu. (Devam edecek)

Reklam
Bu Konuyu Sosyal Medyada Paylaş

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış.

Yorum Yaz

Yukarı Çık